KRELL
Vanguard

Krell jest jednym z symboli amerykańskiego high-endu. Setki watów jedni podziwiali, inni kontestowali, ale nikt nie mógł powiedzieć, że Krell czegoś "nie pociągnie". Z mocą przekraczającą nierzadko kilowat i łatwością pracy z obciążeniami spadającym poniżej 2 Ω, wzmacniacze te mogły zmagać się nawet z najbardziej egzotycznymi kolumnami.

Testy porównawcze
Vanguard
ANTHEM
STR
Możesz pobrać ten artykuł w formacie
Artykuł pochodzi z Audio

Krell specjalizował się w potężnych końcówkach mocy, ale już od dawna ma w ofercie zarówno wzmacniacze zintegrowane, jak i procesory wielokanałowe, zdarzały się też urządzenia źródłowe, A/V, a nawet zespoły głośnikowe – wszystko oczywiście największego kalibru.

Krell Vanguard zastąpił wcześniejsze wzmacniacze zintegrowane z gamy "S". Jest to obecnie najtańszy (kompletny) wzmacniacz Krella, dostępny od około 3 lat. To powrót do korzeni albo do ważnego standardu (w kontekście tej firmy). Poprzednie integry (S-550i, S-300i), choć bez wątpienia udane, zniesmaczyły niektórych wielbicieli amerykańskiej marki tym, że były montowane w Chinach.

Znaczenie "Made in USA" ma w przypadku Krella szczególne znaczenie (bardziej emocjonalne, niż racjonalne). Trzeba było takie kaprysy klientów uwzględnić (a może i inne przesłanki). Vanguard został więc nie tylko zaprojektowany, ale też w całości złożony w macierzystych zakładach w USA.

Układ kursorów oraz kilka dodatkowych przycisków wystarczy do obsługi wszystkich funkcji; nie ma tutaj klasycznego pokrętła głośności czy selektora źródeł.

Układ kursorów oraz kilka dodatkowych przycisków wystarczy do obsługi wszystkich funkcji; nie ma tutaj klasycznego pokrętła głośności czy selektora źródeł.

Vanguard w dwóch wersjach

Krell Vanguard jest dostępny w dwóch wersjach - Vanguard oraz Digital Vanguard - choć nie było tak od samego początku. Najpierw wprowadzono do sprzedaży podstawową edycję Vanguard (którą się właśnie zajmujemy), zapowiadając model z przedrostkiem Digital, otwierający się na świat plikowo-strumieniowy.

Obydwa bazują na tej samej platformie, obudowie, zasilaczu i amplifikacji. Ten drugi ma jednak fabrycznie wbudowany przetwornik cyfrowo-analogowy oraz odtwarzacz strumieniowy. Dobra wiadomość jest jednak taka, że kupując podstawową edycję Vanguard, nie zamykamy sobie cyfrowej drogi – będziemy mogli stosowny moduł cyfrowy dokupić i dokonać w ten sposób apgrejdu do wersji Digital Vanguard.

Wprawdzie ostatnio coraz większą popularność zdobywają konstrukcje impulsowe, które pozwalają na znaczne ograniczenie gabarytów i masy, jednak Vanguard bazuje na tradycyjnych rozwiązaniach Krella - wszystkie układy wzmacniające są liniowe, część z nich pracuje w klasie A, inne w klasie AB. Vanguard jest zamknięty jednak w stosunkowo niewielkiej obudowie, wobec czego moc sięgająca 400 W przy 4 Ω będzie sporym osiągnięciem.

Chłodzeniu służą także szczeliny na bocznych ściankach.

Chłodzeniu służą także szczeliny na bocznych ściankach.

Konstrukcja obudowy wykorzystuje projekt przedwzmacniacza/procesora Foundation. Gruby aluminiowy front jest czarny, kontrastuje z nim duża, centralna płytka w kolorze srebrnym. Gdy włączymy zasilanie, logo jest podświetlane niebieską obwódką, która rzuca światło na fragment przedniej ścianki. Już w pierwszej integrze, KAV-300i, regulację wzmocnienia prowadziliśmy nie za pomocą pokrętła, ale przycisków w konfiguracji +/-.

Podobnie jest tutaj, koncepcję "pociągnięto" nawet znacznie dalej, bo mamy też spory wyświetlacz i menu, do którego wchodzimy za pomocą kursorów. Aby przełączać źródła, należy użyć przycisku, który otwiera wejście do podmenu źródeł (później należy operować kursorami). Tego typu "wynalazki" niekoniecznie są wygodne... co jednak traci na znaczeniu, gdy korzystamy z pilota.

Matryca wyświetlacza nie jest już ostatnim krzykiem nowoczesności, ale nie odbiera to jej walorów użytkowych (wskazania są dość czytelne). W codziennym użytkowaniu najbardziej interesuje nas informacja o wybranym wejściu oraz poziomie wzmocnienia.

Pakiet wejść i wyjść w podstawowej wersji Vanguarda nie jest rozpasany, ale można go rozszerzyć o wejścia cyfrowe, dokupując moduł rozszerzeń “Digital” (lub od razu - wersję Digital Vanguard).

Pakiet wejść i wyjść w podstawowej wersji Vanguarda nie jest rozpasany, ale można go rozszerzyć o wejścia cyfrowe, dokupując moduł rozszerzeń "Digital" (lub od razu - wersję Digital Vanguard).

"Menu konfiguracyjne" - to brzmi dumnie, a sprowadza się do możliwości zmiany nazw poszczególnych wejść, mikroregulacji czułości niezależnie dla każdego z nich oraz kilku dodatków, w tym tych dotyczących podświetlenia oraz pracy interfejsu sieci LAN (o nim za moment). Z przodu widać jeszcze złącze USB, ale jest ono aktywne w wersji Digital Vanguard.

Terminale głośnikowe to piękne WBT, są wprawdzie pojedyncze, ale nawet wtedy można zrobić bi-wiring. Obok widać dwie duże kratki; za nimi znajdują się wentylatory, sterowane termostatami, ale zaczynają się powoli obracać tuż po włączeniu zasilania, nawet jeśli do gniazd wejściowych nie dociera jeszcze żaden sygnał.

Nietypowy układ wewnętrzny (ulokowanie i forma radiatora) wiąże się z dość kompaktową (jak na wzmacniacz tej mocy) obudową i jednocześnie zarezerwowaniem łatwo dostępnej przestrzeni dla modułu rozszerzeń wersji Digital.

Nietypowy układ wewnętrzny (ulokowanie i forma radiatora) wiąże się z dość kompaktową (jak na wzmacniacz tej mocy) obudową i jednocześnie zarezerwowaniem łatwo dostępnej przestrzeni dla modułu rozszerzeń wersji Digital.

Krell Vanguard - złącza

Vanguard ma trzy wejścia liniowe RCA oraz jedno XLR, nie ma wejścia gramofonowego. Nie znalazłem też wyjścia słuchawkowego – ani jednego, ani drugiego nie będzie też w wersji Digital Vanguard.

Jest za to znaczący ukłon w stronę rozwiązań instalacyjnych. Krell Vanguard ma zarówno gniazda wyzwalaczy, jak i port sygnałów sterujących IR. LAN służy jako interfejs komunikacyjny z opcją sterowania. Jest wbudowany serwer www (dokładnie taki, jaki jest stosowany do wyświetlania popularnych stron, które odwiedzamy w Internecie) z całkiem elegancką, choć prostą szatą graficzną. Po wywołaniu witryny dostajemy dostęp do podstawowych funkcji oraz menu, uzupełnione o statystykę pracy – między innymi ze wskaźnikiem wewnętrznej temperatury wzmacniacza.

Nad gniazdem LAN widać małą, plastikową "kostkę" - to obudowa dla anten modułu Bluetooth, ale taką funkcjonalność zarezerwowano dla wersji Vanguard Digital. Wraz z nią, w "okienku" nad wejściami analogowymi pojawią się też złącza HDMI, USB, Toslink oraz coax.

Niewielka kostka z napisem Cirrus Logic jest zwykle kojarzona z przetwornikiem C/A. Tym razem jest to scalony regulator głośności.

Niewielka kostka z napisem Cirrus Logic jest zwykle kojarzona z przetwornikiem C/A. Tym razem jest to scalony regulator głośności.

Krell Vanguard - wnętrze

Wewnętrzna budowa jest specyficzna. Poszczególne układy są zamknięte w blokach i, co zaskakujące, ten z końcówkami mocy jest relatywnie niewielki. Nietypowy radiator ułożono użebrowaniem "do góry", on również jest nieduży, jak na moc ok. 2 x 400 W. Wynika to z formy obudowy i potrzeby pozostawienia miejsca zarówno na zasilacz, jak i opcjonalną kartę rozszerzeń z układami cyfrowymi.

Sygnały płynące z płytki cyfrowej mają już formę analogową, gdy docierają do przełącznika "źródeł" w sekcji preampu.

Wybór wejść odbywa się poprzez układy scalone, a nie przekaźniki. Rozwiązania w sekcji wejściowej zostały zapożyczone z przedwzmacniacza serii Illusion. Obwód pracuje w klasie A i jest w pełni zbalansowany, wykonano go wyłącznie na elementach dyskretnych (w ścieżce sygnałowej).

Jak zwykle, w takich przypadkach stawia to wyjątkowe wymagania przed układami regulacji wzmocnienia. Krell stosuje scalony regulator Cirrus Logic CS3318, który ma aż osiem kanałów, więc ze zbalansowanym sygnałem stereofonicznym poradzi sobie bez najmniejszych problemów.

W selektorze źródeł działają nie przekaźniki, a scalone przełączniki.

W selektorze źródeł działają nie przekaźniki, a scalone przełączniki.

Odsłuch

W wielu relacjach brzmieniowych opis jest skupiony na charakterystyce tonalnej, na równowadze pasma, proporcjach między poszczególnymi zakresami, a dalej - na analizie ich charakteru. Jest to uzasadnione w największej mierze przy testach zespołów głośnikowych, które charakterystykę częstotliwościową mają zawsze zaburzoną, i w ich przypadku pisanie o tonalnej neutralności jest albo nadużyciem, albo pewnym skrótem (w domyśle - "jak na zespoły głośnikowe"). Nasza percepcja faktycznie może skupiać się na takich problemach, chociaż występuje też wiele innych.

Podejście do tematu zależy trochę od autora i ukierunkowania jego wrażliwości. Jednak przy testach wzmacniaczy (a tym bardziej źródeł cyfrowych), których charakterystyki częstotliwościowe najczęściej biegną jak od linijki, wrażenie nierównowagi tonalnej jest podejrzane... czy przypadkiem to inne elementy toru nie wpływają i nie determinują rezultatów?

Radiator ustawiono użebrowaniem do góry, a szczeliny w pokrywie zapewniają wentylację.

Radiator ustawiono użebrowaniem do góry, a szczeliny w pokrywie zapewniają wentylację.

Weryfikuje to bezpośrednie porównanie w ustalonych warunkach, np. dwóch wzmacniaczy – jeżeli słyszymy różnicę w ich "tonacji", to jednak coś jest na rzeczy... Na wrażenie barwy mogą wpływać różne zniekształcenia, nie tylko zaburzenia podstawowej charakterystyki częstotliwościowej, chociaż w jej kierunku będziemy je interpretowali pisząc o "podbiciu góry", kojarzonym z rozjaśnieniem, a to z kolei z wyostrzeniem... które jednak wcale nie wynika z prostego wyeksponowania wysokich tonów, ale np. z dużego udziału harmonicznych wyższego rzędu.

Przyszło mi to do głowy jakby na przekór temu, co usłyszałem z Vanguarda, i co chciałbym na jego temat napisać. Otóż w ogóle nie prowokuje mnie on do zajmowania się równowagą, zakresami itp. - do czego wrócę dopiero na końcu. Przede wszystkim wzmacniacz ten porywa skalą i siłą. Nie jest to tylko dynamika, efekt idzie dalej niż typowe wrażenie dźwięku szybkiego i zdecydowanego, jakim chwali się wiele mocnych wzmacniaczy tranzystorowych. Obszerność, nasycenie i przestrzenność – muzyka dociera szerokim frontem, obfitym strumieniem, momentami porywającym albo niemal otaczającym.

Wejścia liniowe są cztery, w tym jedno w standardzie XLR, nie ma jednak wejścia na gramofon.

Wejścia liniowe są cztery, w tym jedno w standardzie XLR, nie ma jednak wejścia na gramofon.

Vanguard z łatwością buduje wyśmienitą stereofonię, oczywiście nie każde nagranie się do tego równie dobrze nadaje, ale nawet słabsze nabierają rozmachu.

Również głębia jest wyraźna, czasami spektakularna, rozpiętość planów potrafibyć imponująca; dźwięk nie wychodzi notorycznie do przodu, ani się nie cofa, dokładność ustawiania i stabilizowania pozornych źródeł łączy się ze swobodnymi wybrzmieniami akustyki studia czy sali koncertowej, które nie są przywiązane do żadnego miejsca w przestrzeni. To, co powinno być wyodrębnione, jest wyraźnie zdefi- niowane, a to, co płynne i przenikające, ma naturalny luz i wolną przestrzeń.

Niektóre efekty nie mają wiele wspólnego z naturalnością, lecz to już kwestia samych nagrań ze sztucznie wykreowaną panoramą stereo. Krell Vanguard tego nie skoryguje i nie "uszlachetni", całą technikę pokaże wyraźnie, a zarazem z impetem, bez kunktatorstwa. Ma w tym duży udział góra pasma (a więc jednak... coś na ten temat napiszemy), trochę nonszalancka, a przede wszystkim bogata, nie tylko błyszcząca, także szemrząca, w takim samym stopniu selektywna, jak eteryczna.

Wybrzmienia potrafią być "wyciągnięte", jednocześnie pojawiają się szybkie, błyskotliwe impulsy, uderzenia - panorama możliwości jest bardzo szeroka i wzmacniacz jakby chciał się niemi pochwalić, ustawiając wysokie tony w ważnej roli, niekoniecznie klasycznego "dopełnienia".

W tym miejscu montowany jest moduł rozszerzeń Digital; dopiero wraz z nim Vanguard przeobraża się w nowoczesny, wszechstronny wzmacniacz.

W tym miejscu montowany jest moduł rozszerzeń Digital; dopiero wraz z nim Vanguard przeobraża się w nowoczesny, wszechstronny wzmacniacz.

Niczego nie trzeba się domyślać ani tłumaczyć sobie, że umiarkowanie jest dowodem na najwyższą neutralność i wyrafinowanie... Krell Vanguard jest najdalszy od suchości i wyniosłości, jego dźwięk jest przystępny i angażujący, ma szczególną plastyczność, rzadko wiążącą się z taką mocą i dynamiką - częściej z dźwiękiem subtelniejszym i łagodniejszym.

Mimo potężnego uderzenia i rozpiętości dźwięku Krell Vanguard nie staje się agresywny - tutaj kluczowa może być uprzejmość średnich tonów, trzymanych daleko od krzykliwości. Podzakres "wyższej średnicy", mimo że sąsiaduje z rozśpiewaną górą, nie szarpie za uszy, nie dzwoni nadmiernie nawet w ostrych gitarowych riffach - te mają dużo energii, a nawet trochę ostrości, która jest jednak jak dobrze dobrana przyprawa, a nie jako danie główne. Średnica nie jest dobitna i tak bezpośrednia, jak to zdarza się słyszeć z innych wzmacniaczy.

Krell ulokował produkcję Vanguarda w USA. To korzyść dla amerykańskiej gospodarki, a satysfakcja dla klienta.

Krell ulokował produkcję Vanguarda w USA. To korzyść dla amerykańskiej gospodarki, a satysfakcja dla klienta.

W zakresie niskich częstotliwości rozpościerają się pokłady mocy. Tak jak wysokie tony współtworzą obszerną przestrzeń, tak potężny bas nie tylko nie pozwala im na samodzielne popisy i rozjaśnienie całego brzmienia, ale ustala własne reguły gry: kiedy ma na to ochotę (oczywiście - gdy pojawi się odpowiedni materiał), przejmuje stery, może walnąć, ale może też pojechać równo i daleko, z rytmem i skomplikowanymi frazami. Jednocześnie pojawia się odrobina miękkości, również tutaj Krell unika brutalności, potrafiąc zadbać zarówno o autorytet, jak i swobodę całej prezentacji. Duża moc w bardzo przyjemnym wydaniu.

Laboratorium
Laboratorium Krell Vanguard

Kiedy tuż po włączeniu zasilania (a jeszcze przed podaniem na wejście jakiegokolwiek sygnału) stwierdziłem, że wentylatory już się obracają (choć z niską prędkością), nabrałem obaw, co będzie później, gdy Vanguard zostanie zmuszony do większego wysiłku. Nie ma z tym jednak problemu, stan "niskich obrotów” utrzymuje się, gdy górna część obudowy (nad końcówkami) jest już wyraźnie ciepła, a nawet gdy wzmacniacz generuje moc maksymalną.

Nie udało mi się "przyłapać" wiatraków na większych obrotach, przyspieszają prawdopodobnie dopiero po dłuższej pracy z wysoką mocą (na niskich impedancjach), gdy wzmacniacz osiąga znacznie wyższą temperaturę. Jednak ze względu na układ chłodzenia (powietrze zasysane jest tylną ścianką, a ciepło wypychane szczelinami z góry i boków), nie wolno niczego na Vanguardzie ustawiać.

Krell zdefiniował moc niemal dokładnie tak jak Anthem - na 200 W przy 8 Ω i 400 W przy 4 Ω. Ponownie mamy premię - każdy z kanałów wysterowany pojedynczo poda nam odpowiednio 277 W i 484 W. Zasilacz świetnie daje sobie radę, moc w stereo wprawdzie nieco spada... ale 2 x 265 W i 2x 412 W to nawet lepiej niż z STR. Czułość jest nieco wyższa niż standardowa (0,18 V), a obniżając ją, pewnie udałoby się poprawić odstęp od szumów, który wynosi 84 dB (to jednak o 3 dB lepiej niż w STR), a dynamika wspina się na pułap 108 dB.

Charakterystyka przenoszenia (rys.1) wygląda doskonale, przy 10 Hz poziom trzyma się referencyjnych 0 dB, a spadek przy 100 kHz wynosi ok. 2 dB. Najsilniejszą harmoniczną w spektrum z rys. 2. jest (dość nietypowo) piąta, jej poziom to jednak umiarkowane -83 dB. Na granicy -90 dB leżą druga i siódma. Z charakterystyk na rys. 3. odczytamy, że THD+N poniżej 0,1% pojawiają się od mocy 3,8 W przy 8 Ω i 7 W przy 4 Ω, a krzywe mają kształt typowy dla wzmacniaczy tranzystorowych w klasie AB.

Videotesty
Amplituner stereo Yamaha R-N803D
Video test Amplituner stereo Yamaha R-N803D
Yamaha R-N803D ma na pokładzie tuner radiowy, wyjście słuchawkowe,...
3:07
KRELL testy
LUXMAN L-509X
L-509X

Od wielu lat wzmacniacze Luxmana wyglądają podobnie, firma ustaliła własny styl i trzyma się go tak konsekwentnie. Trudno rozróżnić urządzenia produkowane obecnie, 30, 40 czy nawet 50 lat temu. A jednak japońska firma nieustannie pracuje nad nowymi konstrukcjami.

SA710
SOULNOTE
SA710
Wzmacniacze stereo

SoulNote SA710 to egzotyka, jedna z tych ekscentrycznych konstrukcji, które budzą ciekawość, ale i obawy. Wygląda wprawdzie całkiem normalnie, ale wzmacniacz tranzystorowy o mocy 10 W ostatni raz widziałem... Nie – sam sobie zrobiłem, około 30 lat temu. Marka należy do japońskiej fi rmy CSR, a za sukcesem całego przedsięwzięcia stoi bardzo doświadczona ekipa inżynierów z Norinaga Nakazawa na czele, związanych wcześniej z Marantzem i Philipsem.

D-POWER 2x90i
PINK FAUN
D-POWER 2x90i
Wzmacniacze stereo

Mattijs de Vries - założyciel, właściciel i główny konstruktor - zaczynał od warsztatu parającego się głównie apgrejdami urządzeń audio, ale jako że Holendrzy mają wyjątkową smykałkę do biznesu, to działalność szybko się rozrosła. Pink Faun stał się sławny dzięki hi-endowym streamerom - a to gorący temat. Prezentowaliśmy już tego typu urządzenie, a teraz zajmujemy się wzmacniaczem zintegrowanym - jedynym w ofercie firmy.

Live Sound & Installation październik 2019

Live Sound & Installation

Magazyn techniki estradowej

Gitarzysta październik 2019

Gitarzysta

Magazyn fanów gitary

Perkusista październik 2019

Perkusista

Magazyn fanów perkusji

Estrada i Studio październik 2019

Estrada i Studio

Magazyn muzyków i realizatorów dźwięku

Estrada i Studio Plus listopad 2016 - styczeń 2017

Estrada i Studio Plus

Magazyn muzyków i realizatorów dźwięku

Audio październik 2019

Audio

Polski przedstawiciel European Imaging and Sound Association

Domowe Studio - Przewodnik 2016

Domowe Studio - Przewodnik

Najlepsza droga do nagrywania muzyki w domu